فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٩٧

نامه‌ها و نوشته ها

چشم اندازى به نظام جزيه

و مناسبات جديد جهانى

على اكبر كلانترى

جزيه، از واژهايى است كه در مباحث فقهى مربوط به كافران، كاربرد فراوانى دارد، و درجاهاى گوناگون، از آن سخن رفته است. در اين موضوع، مسائل و گفته‌هاى فراوانى است. گرچه فقهاى پيشين، به بسيارى از آنها پرداخته‌اند، اما مناسب است بار ديگر اين موضوع از افقى جديد و با توجه به نيازها و مناسبات جديد امت اسلامى و پيدايش مقولات مفاهيمى چون روابط بين الملل و حقوق بشر، مورد توجه و بازنگرى قرار گيرد و اين مهم روشن شود كه آيا واجب بودن جزيه، بر گروهى از نامسلمانان و دريافت آن از سوى حكومت اسلامى، حكمى موقت و هماهنگ با شرايط زمانهاى گذشته است و در عصر حاضر، كه شاهد دگرگونيهاى شگرف و اساسى در پيوندها و روابط بين جهان اسلام و اقليتهاى دينى، و نيز در روابط خارجى و بين المللى هستيم، اجراى اين نظام، ممكن نيست؟

يا اين كه اين نظام، براى عصرى خاص و نسلى معين، تشريع نشده، بلكه در عصر مقطعى از زمان، در صورت فراهم بودن شرايط لازم، در خور اجرا و عمل است؟

نكته ديگر كه ضرورت اين بحث را نشان مى‌دهد چگونگى كاركرد نظام جزيه در مورد ملتها و كشورهايى است كه داراى حاكميت و رژيم سياسى مخصوص به خودند، و از سوى